Τα εγκαταλελειμμένα, ακατάλληλα και διατηρητέα κτίρια σε ολόκληρη την Κύπρο δεν αποτελούν μόνο κίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια, αλλά και τροχοπέδη για τις αξίες των ακινήτων και την αστική ανανέωση, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συνδέσμου Εγγεγραμμένων Κτηματομεσιτών Κύπρου, Μαρίνο Κινείρου. Ο ίδιος απηύθυνε έκκληση στην κυβέρνηση και τις τοπικές αρχές να λάβουν αποφασιστικά μέτρα προτού σημειωθούν κι άλλες τραγωδίες.
Τρείς κατηγορίες επικίνδυνων κτιρίων
Ο Κινείρου προσδιόρισε τρεις διακριτές κατηγορίες επικίνδυνων κτιρίων, καθεμία από τις οποίες απαιτεί διαφορετική αντιμετώπιση. Η πρώτη αφορά εγκαταλελειμμένα ιδιωτικά κτίρια των οποίων οι ιδιοκτήτες δεν έχουν αποφασίσει αν θα τα αξιοποιήσουν, θα τα πωλήσουν ή θα τα αναπτύξουν εκ νέου. Αυτά τα ακίνητα αφήνονται να απαξιωθούν, ενώ η εποπτεία συχνά περιορίζεται στην τοποθέτηση μιας προειδοποιητικής πινακίδας στο κτίριο. Όπως επεσήμανε ο Κινείρου, μια πινακίδα δεν αποτρέπει μια κατάρρευση ούτε προστατεύει τους περαστικούς. Τέτοια κτίρια συναντώνται ακόμη και σε κεντρικές αστικές περιοχή που συχνάζουν κάτοικοι και τουρίστες.
Η δεύτερη κατηγορία είναι ίσως η πιο ανησυχητική: επικίνδυνα κτίρια που παραμένουν κατοικημένα. Πρόκειται για ιδιόκτητα ακίνητα με προφανή δομικά ή άλλα ελαττώματα, των οποίων οι ιδιοκτήτες αμελούν να εκτελέσουν εργασίες συντήρησης και επισκευής, ενώ συνεχίζουν να τα νοικιάζουν. Ο Κινειρίδης υπογράμμισε περιπτώσεις στις οποίες διαμερίσματα σε επικίνδυνα κτίρια προσφέρονται σε τουρίστες μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων, θέτοντας ανθρώπινες ζωές σε άμεσο κίνδυνο για λόγους κέρδους.
Η τρίτη κατηγορία αφορά τα διατηρητέα ιστορικά κτίρια. Ο Κινειρίδης προειδοποίησε ότι αυτά παγιδεύονται στη γραφειοκρατία και αφήνονται να στέκονται μέχρι να καταρρεύσουν. Η Κύπρος διαθέτει μια πολύτιμη αρχιτεκτονική κληρονομιά που κινδυνεύει να χαθεί οριστικά, ακόμη κι όταν οι ιδιοκτήτες ή οι επενδυτές διαθέτουν τους πόρους και τη διάθεση να αποκαταστήσουν τα ιστορικά ακίνητα. Οι καθυστερήσεις οφείλονται σε περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες για την εξασφάλιση αδειών από το Τμήμα Αρχαιοτήτων και τον Κλάδο Διατήρησης του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως. Πολλά διατηρητέα κτίρια καταρρέουν πριν καν εξεταστούν οι αιτήσεις τους. Τα οικονομικά κίνητρα για την αποκατάσταση είναι επίσης ανεπαρκή για να καταστήσουν τις απαραίτητες εργασίες βιώσιμες.
Οικονομικός αντίκτυπος και αντίκτυπος στην αγορά ακινήτων
Πέρα από την άμεση απειλή για την ανθρώπινη ζωή, τα επικίνδυνα κτίρια συνεπάγονται σημαντικό οικονομικό κόστος. Τα εγκαταλελειμμένα και δομικά μη ασφαλή ακίνητα αφαιρούν έναν σημαντικό αριθμό πιθανών κατοικιών από την αγορά κατοικίας σε μια εποχή που η προσιτότητα των κατοικιών αποτελεί μείζον μέλημα. Η φθορά τους βλάπτει την εμφάνιση των πόρων και των γειτονιών, δημιουργώντας μια εντύπωση παρακμής που μπορεί να μειώσει την αξία των κοντινών, καλοδιατηρημένων ακινήτων. Αυτό αποθαρρύνει τους επενδυτές, τους υποψήφιους αγοραστές και τους ενοικιαστές, αποδυναμώνοντας τις προοπτικές αστικής αναγέννησης και οικονομικής δραστηριότητας.
Ο Κινειρίδης τόνισε ότι η προστασία των ανθρώπων πρέπει να παραμείνει η υπέρτατη προτεραιότητα και ότι η ιδιοκτησία ακινήτων συνεπάγεται υποχρεώσεις καθώς και δικαιώματα. Κάλεσε το κράτος και τις τοπικές αρχές να αναλάβουν την ευθύνη για την αντιμετώπιση του προβλήματος αντί να περιορίζουν τις προσπάθειές τους στην καταγραφή του αριθμού και της κατάστασης των επικίνδυνων κτιρίων. Ο στόχος, όπως ανέφερε, θα πρέπει να είναι η προστασία των ανθρώπων, η διατήρηση του αστικού περιβάλλοντος και η διασφάλιση των αξιών των ακινήτων προτού οι αρχές αναγκαστούν να αντιμετωπίσουν περαιτέρω τραγωδίες.
Τι σημαίνει αυτό για τους αγοραστές ακινήτων και τους επενδυτές
Για όποιον σκέφτεται να αγοράσει ακίνητο στην Κύπρο, αυτή η προειδοποίηση υπογραμμίζει διάφορα πρακτικά σημεία. Πρώτον, να αναθέτετε πάντα μια δομική επιθεώρηση (structural survey) από εξειδικευμένο μηχανικό πριν από την αγορά οποιουδήποτε κτιρίου, ειδικά ενός παλαιότερου ή διατηρητέου ακινήτου. Δεύτερον, ελέγξτε αν ένα ακίνητο είναι χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο ιστορικό κτίριο, καθώς οι υποχρεώσεις αποκατάστασης και οι καθυστερήσεις στις άδειες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τα σχέδια και το κόστος σας. Τρίτον, να γνωρίζετε ότι ένα ακίνητο σε μια γειτονιά με πολλά εγκαταλελειμμένα ή μη ασφαλή κτίρια μπορεί να υποφέρει από μειωμένες αξίες και βραδύτερη αύξηση της αξίας του. Τέταρτον, εάν εξετάζετε μια επένδυση βραχυχρόνιας μίσθωσης, επαληθεύστε ότι το κτίριο βρίσκεται σε καλή δομική κατάσταση και ότι ο ιδιοκτήτης έχει πραγματοποιήσει την απαιτούμενη συντήρηση. Τέλος, εάν διαθέτετε ακίνητο στην Κύπρος, έχετε νομική και ηθική ευθύνη να το διατηρείτε σε ασφαλή κατάσταση· η παράλειψη αυτή μπορεί να θέσει σε κίνδυνο άλλους και να μειώσει την αξία του δικού σας ακινήτου.
Για τους επενδυτές, η παρουσία επικίνδυνων κτιρίων σε μια περιοχή μπορεί να σηματοδοτεί έλλειψη ελέγχου εκ μέρους των τοπικών αρχών και πιθανό εμπόδιο στην αστική ανάπλαση. Ωστόσο, θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει ευκαιρία: καλής τοποθεσίας εγκαταλελειμμένα ακίνητα που μπορούν να αποκτηθούν και να αναπτυχθούν εκ νέου με λογικό κόστος, υπό την προϋπόθεση ότι έχετε ξεκάθαρη κατανόηση της διαδικασίας αδειοδότησης και του κόστους αποκατάστασης, ειδικά για τα διατηρητέα κτίρια.
Βασικά σημεία
- Τα εγκαταλελειμμένα, μη ασφαλή και διατηρητέα κτίρια στην Κύπρο εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια και τις αξίες των ακινήτων.
- Υπάρχουν τρεις κατηγορίες: εγκαταλελειμμένα ιδιωτικά κτίρια, κατοικημένα επικίνδυνα κτίρια και διατηρητέα ιστορικά κτίρια παγιδευμένα στη γραφειοκρατία.
- Οι αγοραστές θα πρέπει να αναθέτουν πάντα μια δομική επιθεώρηση και να επαληθεύουν την κατάσταση του κτιρίου και το καθεστώς διατήρησής του πριν από την αγορά.
- Οι επενδυτές θα πρέπει να είναι προσεκτικοί σχετικά με ακίνητα βραχυχρόνιας μίσθωσης σε δυνητικά μη ασφαλή κτίρια.
- Οι τοπικές αρχές πρέπει να ενεργήσουν πιο αποφασιστικά για την επιβολή της συντήρησης και της αποκατάστασης, αλλά οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες έχουν επίσης ευθύνες.